ԱՄՆ-ը չի կարող մեկուսացնել Իրանն առանց Թուրքիայի

ԱՄՆ-ը չի կարող մեկուսացնել Իրանն առանց Թուրքիայի

Հոդվածի առանցքում

  • Վերջին շաբաթների ընթացքում Թուրքիայի և Իրանի միջև բարձր մակարդակի երկկողմանի այցելությունները շատացել են, և երկու երկրները փորձում են գտնել ընդհանուր եզրեր, որով Թուրքիան օգնում է Իրանին հաղթահարել ԱՄՆ պատժամիջոցների հետևանքները, իսկ Իրանը, իր հերթին, օգտագործում է Սիրիայի ազդեցությունը` մեղմելու Թուրքիայի մտահոգությունները: 

Ուշադրությանն արժանի

 

Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ ռազմավարության խելամիտ դոկտրինը «միևնույն ժամանակ չի համընկնում Թուրքիայի և Իրանի շահերի հետ»:

ԱՄՆ-ը Իրանի վրա ճնշում է գործադրել աննախադեպ մակարդակի  Իրանի հեղափոխության պահապանների կորպուսը (IRGC) որակելով որպես ահաբեկչական կազմակերպություն և չցանկանալով տրամադրել արտոնություններ իրանական նավթը ներկրելու համար: Այս ԱՄՆ քաղաքականությունը լիակատար աջակցություն է ստանում Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ դաշնակիցների կողմից, բացառությամբ տարածաշրջանում միակ ՆԱՏՕ-ի դաշնակցի: Թեև ԱՄՆ-ն կարևոր քայլեր է ձեռնարկել Իրանի մեկուսացման ուղղությամբ, ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի միջև լարվածությունը կարող է խափանել այդ ջանքերը:

ԱՄՆ-Թուրքիա դաշինքը վերջին տարիներին դարձել է անկանխատեսելի և փակուղային: Թուրքիայի աճող ավտորիտարիզմը մեծ տարբերություն է առաջացրել Միացյալ Նահանգների հետ: Թուրքիան հրաժարվում է նույնիսկ դեմոկրատիայի փխրուն տարրերից` Ստամբուլում չեղարկելով վերջին ընտրությունները, ուր հաղթել էր ընդդիմությունը: Թուրքիայի հրաժարումը դեմոկրատիայից ԱՄՆ-ի և Արևմուտքի հետ ավանդական դաշինք պահպանելու ցանկության հետ մեկտեղ, ընդհանուր առմամբ, բարդ երկընտրանք է: Անկարայի S-400 հրթիռների ձեռք բերումը և այլ ճգնաժամերն առաջնահերթությունների և արժեքների փոխակերպման հետևանք են:

Այնուամենայնիվ, երբ խոսքը վերաբերում է Իրանին, Թուրքիան այստեղ ռազմավարական մտահոգություններ ունի, անկախ իր աճող ավտորիտարիզմից: Սիրիայում պատերազմը սպառել է Թուրքիայի ռեսուրսները և խաթարել իր սահմանները: Իրանում անկայունության ցանկացած հեռանկար Թուրքիայի ամենավատ մղձավանջն է, քանի որ Թուրքիայում արդեն 3,6 միլիոն սիրիացի փախստականներ կան: Երբ Իրանը սպառնում էր Եվրոպային՝ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցներին ի պատասխան երեք միլիոն աֆղանցի փախստականների արտաքսմամբ, դա մտահոգեց ոչ թե Եվրոպային, այլ Թուրքիային: Իրանի սահմանին ռազմական ռեսուրսների տեղակայումը, աֆղանացի և, հնարավոր է, իրանցի փախստականների ներհոսքը, թմրանյութերի շրջանառոթյան դեմ պայքարը և ահաբեկչական սպառնալիքների ավելացումը Թուրքիայի համար ծանր անվտանգության ռիսկեր պարունակող զարգացումներ են, որոնք կխորացնեն տնտեսական ծանր դրությունն ու կապակայունացնեն երկիրը:

Եթե ​​ԱՄՆ-ը չի կարողանում մեղմացնել Թուրքիայի հետ հարաբերությունները և խթանել Թուրքիայի հետ համագործակցությունը, վերացնելով Իրանի պատժամիջոցները Թուրքիայի համար, ապա Անկարան կարող է աշխատել Թեհրանի հետ` խափանելով վերջինիս մեկուսացումը: Թուրքիայի հետ Իրանի մերձեցումը Իրանի տնտեսության համար կարևոր մի օղակ է, որը կմեծացնի տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի անվտանգության բեռը և կխաթարի Միացյալ Նահանգների և նրա դաշնակիցների ճնշումները:

Վերջին շաբաթների ընթացքում Թուրքիայի և Իրանի միջև բարձր մակարդակի երկկողմանի այցելությունները շատացել են, և երկու երկրները փորձում են գտնել ընդհանուր եզրեր, որով Թուրքիան օգնում է Իրանին հաղթահարել ԱՄՆ պատժամիջոցների հետևանքները, իսկ Իրանը, իր հերթին, օգտագործում է Սիրիայի ազդեցությունը` մեղմելու Թուրքիայի մտահոգությունները:

Եթե ​​որևէ իշխանություն, օտարերկրյա կամ տարածաշրջանային, պետք է առաջնորդվի Մերձավոր Արևելքի համար որևէ ռազմավարությամբ, ապա այն պետք է ոգեշնչվի Շլեֆեն ծրագրի կողմից` պարտադրվող հակազդեցության խուսափման տեսանկյունից և ընդունի «Թուրքիային և Իրանին միևնույն ժամանակ չհակադրվելու» դոկտրինը: «Միայն Թուրքիան և Իրանը կարող են միմյանց հավասարակշռել Իրաքում և Սիրիայում, որպես տարածաշրջանային ուժեր և եթե դրանք համահունչ լինեն, դժվար կլինի սահմանափակել դրանց ազդեցությունը: Թուրքիային հեռացմամբ փորձել մեկուսացնել Իրանը խելացի քայլ չէ: Կարելի է արդարացիորեն պնդել, որ Թուրքիան արդեն կորցրել է իր ազդեցությունը Իրաքում և Սիրիայում: Սակայն Թուրքիան դեռ ունի բազմաթիվ գործիքներ, ինչպիսիք են Սիրիայում իր ռազմական ներկայությունը, Հյուսիսային Իրաքի հետ տնտեսական հարաբերությունները և իր աշխարհագրության միջոցով որոշակի ասիմետրիկ խմբերին աջակցելու կամ անջատելու կարողությունը: Թուրքիան չափազանց մեծ չափով և դինամիզմով իրականացնում է տարածաշրջանային ազդեցության իր զգալի պոտենցիալը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ առերեսվում է բազմաթիվ խնդիրների հետ:

Տարածաշրջանում Թուրքիայի և այլ ամերիկացի դաշնակիցների միջև տարբերությունն ընդհանրապես այն է, որ Թուրքիան միակ դաշնակիցն է, որը կարող է կիսել անվտանգության բեռը: Այլ ամերիկացի դաշնակիցները՝ Սաուդյան Արաբիան, Արաբական ծոցի երկրները և նույնիսկ Իսրայելը, հիմնականում կախված են Միացյալ Նահանգներից, երբ հարցը վերաբերվում է անվտանգությանը: Օրինակ, երբ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ցանկանում էր հեռանալ Սիրիայից, նա որոշել էր Թուրքիային փոխանցել ISIS դեմ պայքարի խնդիրը: Անհնար է պատկերացնել, որ ԱՄՆ այլ դաշնակիցներ ԱՄՆ-ի ներգրավվածության բացակայության դեպքում, կարող են նման առաջադրանք ստանալ:

Թուրքիան Մուսուլման եղբայրների ակտիվ կողմնակիցն է եղել Արաբական գարունից ի վեր, իսկ Ստամբուլը դարձել է արաբական ընդդիմադիրների կենտրոն, որտեղ նրանք ունեն լրատվամիջոցներ ընդդեմ իրենց կառավարությունների: Սաուդյան Արաբիան և ԱՄԷ-ն 2014 թ. Մուսուլման եղբայրներին դիտարկել են որպես ահաբեկչական կազմակերպություն: Թուրքիայի աջակցությունը կապահովի ուժեղ ընդդիմություն ունենալու հնարավորություն:

Շիաների հովանավորումը կարևոր դեր ունի Իրանի քաղաքականության մեջ: Երբ Իրանի ջանքերը շիաներին աջակցելու ուղղությամբ ուղեկցվում է Թուրքիայի կողմից «Մուսուլման եղբայրների» օժանդակությամբ, դա ճնշում է գործադրում Սաուդյան Արաբիայի և ԱՄԷ վրա: Դա կարող է ավելի մեծ դժգոհություն առաջացնել բնակչության շրջանում և խթանել հակամերիկյան տրամադրությունները:

Հաշվի առնելով, որ Եվրոպան այդքան էլ հակված չէ աջակցել ԱՄՆ-ին  պատժամիջոցների հարցում, իսկ Ռուսաստանը և Չինաստանը խոչընդոտներ են հարուցում, Միացյալ Նահանգները ստիպված կլինի զգալի ճնշում գործադրել Իրանի վրա: Իրանի հետ ցանկացած լարվածության ալիք կբարձրացնի ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային դաշնակիցների կախվածությունը Վաշինգտոնից, և նրանք կօգտագործեն իրենց բոլոր լուրջ լոբբիստական ​​ուժերը՝ տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի ներգրավվածությունը մեծացնելու համար: Իրանին Թուրքիայի աջակցությունը կարող է ավելի բարդացնել ԱՄՆ-ի ջանքերը `դիմակայելու Իրանին միջազգային կոալիցիայի բացակայության պայմաններում և նրա տարածաշրջանային դաշնակիցների ճնշմանը:

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

 

Write a comment