Իրանի ճգնաժամը ստեղծվել է Վաշինգտոնում: ԱՄՆ-ին պետք է համոզել

Իրանի ճգնաժամը ստեղծվել է Վաշինգտոնում: ԱՄՆ-ին պետք է համոզել

Հոդվածի առանցքում

  • Ճգնաժամն անխուսափելիորեն ձևավորվեց այն բանից հետո, երբ անցյալ տարի նախագահ Թրամփն անմիտ ձևով հրաժարվեց Թեհրանի հետ 2015 թ.-ի Միջուկային գործարքից, կոշտ պատժամիջոցներ սահմանեց և «առավելագույն ճնշում» սկսեց Իրանին մեկուսացնելու և թուլացնելու համար: Այն դիտվում է որպես ռեժիմի փոփոխության կոպիտ հայց: Չնայած Թրամփը պնդում է, որ նման բան չի ցանկանում, նրա գործողությունները շուտով կարող են ևս մեկ աղետալի պատերազմ առաջացնել Մերձավոր Արևելքում:

Ուշադրությանն արժանի

 

Նախագահ Թրամփը պնդում է, որ չի ցանկանում հակամարտություն, սակայն նրա գործողությունները կարող են պատահականորեն նոր պատերազմ հրահրել Մերձավոր Արևելքում:

Վաշինգտոնում ցնցումների ժամանակ միջազգային ճգնաժամերը սև ու սպիտակով են ներկայացվում: Ինչպես անցյալ դարի լրահոսում էր, բարդ իրադարձությունները հանգում են բարու և չարի խորհրդանիշների: «Չարագործների» մասին տեսահոլովակի ցուցադրումը, իսկ դա Ջորջ Բուշ-կրտսերի սիրած տերմինն էր, նպատակ ունի ցույց տալ անդեմ իրանցիներին, որոնք կասկածելի գործել են անցած շաբաթ Ծոցում պայթեցված նավթային լցանավի շուրջ: Երբ հայտարարվում է Մերձավոր Արևելքում նոր զորքերի տեղակայման մասին, ԱՄՆ-ի ռազմանավերը ցուցադրվում են ազատության ճակատը վերահսկելիս:

Այս տեսակի միատոն պարզեցումները հետապնդում են մի քանի նպատակ: Ամերիկա-իրանական ներկա ճգնաժամում նրանք ենթադրաբար պաշտոնական «ապացույց» են ապահովում  անհեթեթ մտադրության համար: Դրանք պետք են, որպեսզի արդարացվի ԱՄՆ գործողությունների շարժառիթը, որոնք նախկինում կարող էին չհիմնավորված և սադրիչ համարվել: Ճնշում է գործադրվում դիմադրող դաշնակիցների վրա, որպեսզի նրանք  հայտնվեն ամերիկյան շարասյուների ետևում: Բայց, քանի որ ժողովրդավարական համաձայնությունը դեռևս նշանակություն ունի, պետք է ապահովել հանրության աջակցությունը:

Նախկինում մենք այսպիսի վատ նկարահանված ֆիլմ արդեն տեսել ենք: Այսօր, ինչպես 2003-ին, այն ներկայացնում է մռայլ, անհամոզիչ պատկեր, որը Սպիտակ տան որևէ մանիպուլյացիա և հռետորաբանություն չի կարող հստակեցնել: Փաստն այն է, որ ներկա ճգնաժամը ստեղծվել է, ձևավորվել ու ամրապնդվել է Վաշինգտոնում: Դա սկսել են Դոնալդ Թրամփի շրջապատի  մի քանի բազե քաղաքական գործիչները, որոնց միայն անխոհեմությունն է գերազանցում Թեհրանի ռեժիմի նկատմամբ  հակակրանքին:

Ճգնաժամն անխուսափելիորեն ձևավորվեց այն բանից հետո, երբ անցյալ տարի նախագահ Թրամփն անմիտ ձևով հրաժարվեց Թեհրանի հետ 2015 թ.-ի Միջուկային գործարքից, կոշտ պատժամիջոցներ սահմանեց և «առավելագույն ճնշում» սկսեց Իրանին մեկուսացնելու և թուլացնելու համար: Այն դիտվում է որպես ռեժիմի փոփոխության կոպիտ հայց: Չնայած Թրամփը պնդում է, որ նման բան չի ցանկանում, նրա գործողությունները շուտով կարող են ևս մեկ աղետալի պատերազմ առաջացնել Մերձավոր Արևելքում:

Դա այն ռիսկը չէ, որ մարդկանց կամ պետությունների մեծ մասը պատրաստ է ընդունել: Առայժմ Վաշինգտոնի համաձայնության և աջակցության վիրտուալ ճակատամարտի ընթացքը  չի արդարացնում ամերիկյան բազեների հույսը: Մայք Պոմպեոն՝ ԱՄՆ պետքարտուղարը, հազվադեպ է բաց թողնում Իրանին սևացնելու հնարավորությունը: Հաշվի առնելով Իրաքից հետո ԱՄՆ հետախուզության հայտարարությունների նկատմամբ թերահավատությունը, նա խուճապի երանգներով համառորեն պնդում է իր «ապացույցների» ճշգրտությունն ու ճշմարտացիությունը:

Այնուամենայնիվ, Պոմպեոյի և նրա իրանաֆոբ գործընկեր, ազգային անվտանգության խորհրդատու Ջոն Բոլտոնի խնդիրն այն է, որ գուցե արևմտյան շատ պետություններ ընդունում են, որ Իրանի ներսում կոշտ տարրերը կամ իշխանության վստահված անձինք են անցյալ շաբաթ նախաձեռնել լցանավերի վրա հարձակումներն ու նմանատիպ միջադեպերն անցյալ ամիս, բայց նրանք նաև ընդունում են որ ԱՄՆ-ի չհիմնավորված սադրանքները կարող էին դրդել Իրանին: Նրանք չեն հավատում Թրամփին,  որն ասում է, թե պարզապես ուզում է, որ Իրանը «նորմալ» գործի: Բայց նրանք չեն կասկածում, որ Բոլթոն-Պոմպեո վերջնական նպատակը հեղաշրջումն է:

Արտգործնախարար Ջերեմի Հանթը, որպես Մեծ Բրիտանիայի խայտառակություն, հլու-հնազանդ ծափահարում է Վաշինգտոնի խորամանկ տեսանյութը: Բայց եվրոպացիները դա անտեսում են: ԵՄ-ն աջակցում է դիվանագիտությանը, ոչ թե նիզակ ճոճելուն և փնտրում է այլընտրանքային բարերնպաստ պայմանավորվածություններ՝ շրջանցելու ԱՄՆ պատժամիջոցները: Ռուսաստանը, բնականաբար, դեմ է ԱՄՆ-ին: Իսկ Չինաստանը, անսովոր անկեղծ պատասխանել է, որ Վաշինգտոնի ապակայունացնող, միակողմանի վարքագիծը «միջազգային իրավունքի հիմք չունի»:

Իրանի հարևանները նույնպես լուրջ մտահոգություններ ունեն: Սաուդյան Արաբիայի և Միացյալ Արաբական Էմիրությունների իմպուլսիվ ու ավտորիտար թագաժառանգներ Մոհամմեդ բեն Սալմանը և Մոհամեդ բեն Զայեդը Բոլթոնի ու Պոմպեոյի տեղական համարժեքներն են: Նրանց նման Իսրայելի Բենիամին Նեթանյահուն էլ է դրդում ամերիկացիներին: Սակայն հարևան Իրաքը շահագրգռված չէ հակամարտության վերսկսման հարցում, ինչպես նաև Թուրքիան և ծոցի թույլ պետությունները:

Չնայած տարիներ շարունակ Սպիտակ տան առաջացրած վախի զգացումին, «ԱՄՆ-ի հասարակությունն» էլ չի պաշտպանում Իրանի նկատմամբ քաղաքականությունը: Անցյալ ամիս Reuters- ի անցկացրած հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ամերիկացիների գրեթե կեսը՝ 49%-ը, չի աջակցում Իրանի նկատմամբ Թրամփի դիրքորոշմանը: Կեսից ավելին՝ 53% -ը, Իրանը համարում է «լուրջ» կամ «անխուսափելի» սպառնալիք: Սակայն 60% -ը նշել է, որ չի աջակցի իրանական զինուժի դեմ ԱՄՆ ռազմական գործողություններին:

Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը իր սառնասրտությամբ և խոհեմությամբ տարբերվում է Պոմպեոից: Նա շեշտում է, որ ԱՄՆ-ի միակողմանի պատժամիջոցները,  հատկապես նավթի արտահանման նկատմամբ, չարդարացված վնաս են հասցնում Իրանի ժողովրդին և համաշխարհային տնտեսությանը: Իրանը նաև նշում է, որ ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, լիովին հետևում է 2015 թ.-ի միջուկային համաձայնագրին:  Թեհրանից այս շաբաթ ստացված նախազգուշացումը, որ շուտով կարող է խախտել հարստացման սահմանները, մտահոգիչ է: Սակայն դա չի նշանակում «միջուկային շանտաժ», քանի որ ԱՄՆ-ն պնդում է, որ Իրանը ռումբ չունի, իսկ ՄԱԿ-ի տվյալներով չի էլ ձգտում: Այն, ինչ կատարվում է, դիվանագիտական լծակ է երրորդ կողմի երկրների հետ, որոնք վախենում են Մերձավոր Արևելքի քաոսից:

Սխալ կլիներ մտածել, որ Իրանը լիովին վերահսկում է ծավալվող ճգնաժամի վերաբերյալ երկրից ստացվող արձագանքները: Իրանի ազգային անվտանգության խորհրդում, հոգևոր կառույցում և գերագույն առաջնորդի գրասենյակում, ինչպես Սպիտակ տանը, ռազմատենչ բազեներ կան: Հասան Ռոհանիի պրագմատիկ նախագահությունը, խորհրդարանը, առևտրականների դասը և պետության կողմից վերահսկվող լրատվամիջոցները մրցակից հզոր կենտրոններ են, որոնք տարբեր տեսակետներ ունեն հետագա քայլերի հարցում:

Իրանը ծայրահեղ ճնշման տակ գտնվող հասարակություն է: Պատժամիջոցներն, անկասկած, խորն են խայթում, արևմուտքի հետ համբերությունն էլ նվազում է: Աճում է վտանգը, որ ծայրահեղ դեպքում ռեժիմի որոշ տարրեր ուժեղ հարվածներ կհասցնեն և կասկած չկա, որ նրանք կարող են դա անել Լիբանանում, Լիբիայում, Գազայում, իսրայելա-սիրիական և Սաուդյան Արաբիայի ու Եմենի սահմաններում: ԱՄՆ բազեները կարող են ասել, որ հենց այդ պատճառով էլ պետք է Իրանին զսպել, և դա, ամենայն հավանականությամբ, պետք է: Բայց արդյո՞ք նրանք հավատում են, որ անցյալի մի շարք ձախողումներից հետո ուժ, կամք, աջակցություն և մանդատ ունեն դրա համար:

Բարու և չարի հակամարտությունը սև ու սպիտակ պատկերների վերածելը ոչ միայն ապակողմնորոշիչ է: Դա նաև նենգություն է: Ոմանք այժմ հիշում են Պարսից ծոցի «լցանավային պատերազմը» Իրան-Իրաքյան հակամարտության ժամանակ, որն իր գագաթնակետին հասավ 1988-ին`իրանական« նավթային աշտարակների» և նավերի վրա ԱՄՆ կարճ «վիրահատական հարվածներով»: Այդ հարվածներն Իրանին արագ դաս տվեցին, պարտադրելով նահանջել: Իրականում, Իրանը արդեն ծնկի էր եկել Սադամ Հուսեյնի հետ ութամյա պատերազմից հետո: Այսօր դա բացարձակ նույն իրավիճակը չէ:

ԱՄՆ անհեթեթ ագրեսիվ, չմտածված և խաբեությամբ ներկայացված քաղաքականությունը կրկին Մերձավոր Արևելքը կանգնեցրել է պատահական պատերազմի եզրին, որը շատ քչերն են ուզում: Ամերիկայի եվրոպացի բարեկամները, այդ թվում Մեծ Բրիտանիան, պատասխանատվություն են կրում այն կասեցնելու, անդունդից ետ քաշելու հարցում:

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

 

Write a comment