Մոսկվան մեղադրվում է վրացիներին սպանելու մեջ․  Թբիլիսին լռում է

Մոսկվան մեղադրվում է վրացիներին սպանելու մեջ․  Թբիլիսին լռում է

Հոդվածի առանցքում

  • Գերմանիայում Վրաստանի քաղաքացու սպանությունը, որն, ըստ երևույթին, Ռուսաստանի անվտանգության ծառայության կողմից էր իրականացված, զբաղեցրեց համաշխարհային լրահոսը: Բայց Վրաստանում սպանության վերաբերյալ արձագանքը լռեցվեց՝ վերակենդանացնելով վերջին պատմական հիշողությունները ինչպես կառավարության, այնպես էլ ընդդիմության համար:

Ուշադրությանն արժանի

 

Անսպասելի զսպվածությունը, կարծես, կապված է այն դժբախտ հիշողությունների հետ, որոնց զոհ էր ինչպես գործող իշխանությունը, այնպես էլ ընդդիմությունը:

Գերմանիայում Վրաստանի քաղաքացու սպանությունը, որն, ըստ երևույթին, Ռուսաստանի անվտանգության ծառայության կողմից էր իրականացված, զբաղեցրեց համաշխարհային լրահոսը: Բայց Վրաստանում սպանության վերաբերյալ արձագանքը լռեցվեց՝ վերակենդանացնելով վերջին պատմական հիշողությունները ինչպես կառավարության, այնպես էլ ընդդիմության համար:

Օգոստոսի 23-ին Բեռլինի պուրակում գնդակահարվել և սպանվել է 90-ականների և 2000-ականների սկզբերին Ռուսաստանի դեմ չեչենական պատերազմների վետերան Զելիմխան Խանգոշվիլին: Կասկածը միանգամից ընկավ Ռուսաստանի վրա, որը տարիներ շարունակ համակարգված այդ պատերազմների մասնակիցների սպանություններ է իրականացնում: Քննչական հաղորդումները հաստատում են այդ կասկածը, իսկ ԱՄՆ պաշտոնյաները ևս կարծում են, որ դա իրականացրել է Ռուսաստանը:

Վրաստանը, որն իր ինքնությունը կառուցել է աշխարհաքաղաքական առումով Ռուսաստանի զոհ լինելու շուրջ, սովորաբար չի արձագանքում է նման  զարգացումների: Այս անգամ, սակայն, Թբիլիսին հանգիստ էր: Լրատվամիջոցներում Խանգոշվիլիի սպանության մասին մի շարք պատմություններ են եղել, բայց քաղաքական գործիչները, ինչպես իշխանությունից, այնպես էլ ընդդիմությունից, պահպանել են լռությունը: Արտաքին գործերի նախարարությունը չի մեկնաբանել կատարվածը և չի պատասխանել Eurasianet- ի մեկնաբանությաունների խնդրանքին:

Լռության պատճառները, վերլուծաբանների կարծիքով, բազմազան են:

Կառավարության համար պատմությունը հիշեցնում է 2015-ին Խանգոշվիլիի դեմ կատարված մահափորձը, երբ նա դեռ ապրում էր Թբիլիսիում, ինչը նույնպես, կարծես, Ռուսաստանի գաղտնի ծառայությունների գործն էր: Որոշ դիտորդներ ասում են, որ դա Թբիլիսիի և Մոսկվայի միջև վերջերս լուռ համագործակցության հաստատման արդյունք է, երբ խոսքը վերաբերում է Հյուսիսային Կովկասի զինյալ խմբավորումների և Վրաստանում նրանց գործողությունների մասին:

Ընդդիմությունը, սովորաբար, ավելի ակտիվ է, երբ խոսքը վերաբերում է ռուսական ագրեսիային, սակայն այս դրվագը հիշեցում է իրենց ժամանակների մռայլ դավադրության մասին ` կապված չեչեն զինյալներին մարզելու և Ռուսաստան ուղարկելու հետ:

Վերջապես, ոմանք պնդում են, որ այն փաստը, որ Խանգոշվիլին էթնիկ վրացի չէ և ենթադրաբար դերակատարություն է ունեցել Չեչնիայի հարձակումներում, այլ ոչ թե պայքարել է Ռուսաստանի դեմ Վրաստանի մղված պայքարի շրջանակում, նրան դարձնում է արտաքինից ավելի քիչ համակրելի շատ վրացիների համար:

40-ամյա Խանգոշվիլին մեծացել է Պանկիսի հովտում, որտեղ տեղակայված են Վրաստանի էթնիկ չեչենների բնակչությունը, որոնք տեղանքում հայտնի են որպես Քիստեր: 90-ականներին Չեչնիայում տեղի ունեցած պատերազմների ժամանակ նա միացավ Ռուսաստանի դեմ պայքարին և բարձրացավ ՝ դառնալով ջոկատի հրամանատար:

Բայց նա վերադարձավ Վրաստան և 2012-ին աննշան դեր ունեցավ «Լոպոտայի միջադեպ» կոչվող բախման մեջ, որը տեղի է ունեցել վրացական անվտանգության ուժերի և զինյալների միջև Հյուսիսային Կովկասի Լոպոտայի կիրճում ՝ Վրաստանի Դաղստանի սահմանի մոտ: Վրացական իշխանությունները ներկայացրել են բախումը՝ որպես  Ռուսաստանից վրացական տարածք մուտք գործող գրոհայինների արդյունք: Բայց հետագայում պարզվեց ի շնորհիվ Վրաստանի հանրային պաշտպանի զեկույցի, որ միջադեպը շատ ավելի մեղմ էր:

Զեկույցում նշվում է, թե ինչպես է կառավարությունը, որն այդ ժամանակ ղեկավարվում էր Միխեիլ Սաակաշվիլիի և նրա «Միասնական ազգային շարժում» կուսակցությունը, մշակել ծրագիր Եվրոպայում վտարանդի չեչեններին Վրաստանում պատրաստելու, այնուհետև Ռուսաստան տեղափոխելու վերաբերյալ ՝ այնտեղ սադրիչ գործողություններ իրականացնելու համար: Համաձայն զեկույցի, այդ սխեման ղեկավարել է ներքին գործերի փոխնախարար Գիա Լորտկիպանիձեն:

Սակայն պլանը չիրականացավ, և գրոհայինները շրջվեցին ընդդեմ իրենց վրացի հովանավորյալների: Խանոշիշվիլիին հրավիրվել էր Վրաստանի ՆԳՆ ՝ բանակցելու չեչեն զինյալների հետ, սակայն միջնորդության փորձը ձախողվեց, և վերջում սպանվեց վրացական երեք զինծառայող և առնվազն 11 զինյալ:

Նախկին իշխող ՄԱԿ-ի պաշտոնատար անձինք, որոնք այժմ երկրի ամենամեծ ընդդիմադիր ուժն են, գերադասում են, որ այդ դրվագը մնա պատմության մեջ: «Ընդդիմությունն այնքան էլ շահագրգռված չէ խոսել Լոպոտայի գործի մասին», – ասում է զեկույցը պատրաստած հանրային պաշտպան Ուչա Նանուաշվիլին:

Նանուաշվիլիի զեկույցը «գրեթե համընդհանուր անտեսվել է բոլորի կողմից», – ասում է OC Media- ի Թբիլիսիի լրատվական կայքի տնօրեն Դոմինիկ Կագարան: Դրվագի շուրջ լռությունը նշանակում է «կոլեկտիվ բռնաճնշում» և մասամբ բացատրում է Խանգոշվիլիի մասին խոսելու դժկամությունը, ասել է Կագարան Eurasianet- ին: «Սաակաշվիլին խաղում էր շատ վտանգավոր խաղ, և ոչ ոք չի ցանկանում գնալ այդ ուղիուվ»:

Գործողությունը տեղի է ունեցել խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավի ժամանակ, և այն ժամանակվա ընդդիմադիր «Վրացական երազանքը» այն օգտագործել է որպես կուսակցական խնդիր: Երբ «Վրացական երազանքը» հաղթեց, նոր վարչապետ Բիձինա Իվանիշվիլին և ներքին գործերի նախարար Իրակլի Գարիբաշվիլին խոստացան պաշտոնական կառավարական հետաքննություն:

«Նրանք մի քանի անգամ կրկնել են, որ հետաքննությունը գրեթե ավարտված է, և արդյունքները շուտով կհայտարարվեն, բայց դա երբեք տեղի չի ունեցել», – հարցազրույցում ասել է Նանուաշվիլին Eurasianet- ին տված հարցազրույցում: «Ես չգիտեմ, թե ինչու»:

Այդ լռությունը համընկավ Վրացական երազանքի ներքո քաղաքական իրավիճակի ակնհայտ փոփոխության հետ, երբ Թբիլիսին ավելի ու ավելի է համագործակցում Մոսկվայի հետ, երբ խոսքը վերաբերում է Հյուսիսային Կովկասի զինյալների շրջապատին:

«Քաղաքականությունը փոխվել է, հատկապես վերջին մի քանի տարիների ընթացքում», – ասաց Նանուաշվիլին, ով 2017-ին հեռացավ հանրային պաշտպանի դերից և այժմ ղեկավարում է՝ Մարդու իրավունքների կենտրոնը: «Այնքան շատ դեպքեր եղան, երբ Պանկիսի, Քիստի չեչենները խնդիրներ ունեցան … մենք նույնիսկ զեկույցներ ունեինք չեչենների կամ դաղստանցիների Ռուսաստանի Դաշնություն արտահանձնման մասին»:

Դրա ամենավառ օրինակներից էր 2015-ին Թբիլիսիում Խանգոշվիլիի դեմ մահափորձը, երբ կրկին կասկածվում էին Ռուսաստանի հատուկ ծառայություններին: Մահափորձը տեղի է ունեցել քաղաքի կենտրոնում ցերեկվա ժամերին մի տարածքում, որտեղ առկա են անվտանգության տեսախցիկներ, սակայն ոստիկանությունը դժվարությամբ էր իրականացնում հետաքննությունը:

«Հասկանալի էր, որ կառավարությունն ու իրավապահ մարմինները այնքան էլ շահագրգռված չէին գտնելու բոլոր ապացույցները, դրանք այնքան էլ ակտիվ չէին, այդ տպավորությունը ի սկզբանե էր», – ասաց Նանուաշվիլին:

Այդ մահափորձից հետո Խանգոշվիլին փախել է, նախ ՝ Օդեսա, որտեղ Լորթքիփանիձեն դարձել էր ոստիկանապետ, երբ Սահակաշվիլին նահանգապետ էր, իսկ ավելի ուշ ՝ Գերմանիա:

«Վրացական կառավարությունը չկարողացավ պաշտպանել նրան», – ասաց Նանուաշվիլին:

Խանգոշվիլիի սեփական բարդ պատմության մանրամասներից բացի, Վրաստանում ոմանք էլ պնդում են, որ Խանգոշվիլիի էթնիկ վրացի չլինելու փաստը չի նշանակում, որ նա ավելի քիչ էր համակրում վրացիներին: Քիստերը, որոնք մահմեդական են, վաղուց համարվում են Վրաստանի մնացած մասերից առանձնացված և հիմնականում իսլամական ռադիկալիզմի սպառնալիքի աղբյուր:

«Վրացիների մեծ մասը նույնացվում է էթնիկ վրացականության և ուղղափառ քրիստոնեության հետ», – ասաց Կագարան: «Քիստերը համարվում են օտար:

Դա որոշ մարդկանց կասկածելու տեղիք է տալիս, որ Խանգոշվիլիի մահը լայնորեն չի լուսաբանվել նրա էթնիկ պատկանելիության պատճառով:

Ակտիվիստ և լրագրող Լևան Լորտկիպանիձեն, ֆեյսբուքյան գրառման մեջ նշել է, որ Բեռլինում Խանգոշվիլիի սպանության դեմ բողոքող ցույցի ժամանակ «չկար ոչ մի վրացական դրոշ ու ոչ մի վրացի»:

«Արյունոտ արկածախնդրությունը բացահայտում է ոչ միայն Ռուսաստանի ցինիզմն ու դաժանությունը», – գրել է նա, – «բայց նաև այն փաստը, որ մեր հասարակության մեջ քիստերը չեն համարվում հավասար քաղաքացիներ»:

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

 

Write a comment