Նայելով Հայոց Ցեղասպանությանը արվեստի միջոցով

Նայելով Հայոց Ցեղասպանությանը արվեստի միջոցով

Հոդվածի առանցքում

  • Քսաներորդ դարը սկսվեց մարդկության դեմ այս խայտառակ հանցագործությամբ, որը Հոլոքոստից քսան հինգ տարի առաջ էր: Նույնիսկ այսօր, սակայն, առկա է ուժեղ ժխտում և անհավատություն հայերի կոտորածի վերաբերյալ: Թուրքիան երբեք պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց Ցեղասպանությունը և անընդհատ ջանքեր է գործադրում նվազեցնելու ողբերգության չափը՝ նվազեցնելով ընդհանուր զոհերի թիվը կամայական և տեսանելի ձևով:
  • Այսօր, ի հիշատակ այդ հանցագործության հարյուրամյակի Բելգիայում Musée de la Photographie di Charleroi կազմակերպել է, Պողոսյան հիմնադրամի ու Բեյրութի Սուրբ Ջոզեֆ համալսարանի հետ համատեղ, չափազանց հետաքրքիր խորագրով ցուցահանդես «Les arméniens - Images d'un destin 1906 - 1939 (Հայերը-Ճակատագրի պատկերները 1906-1939 թթ.)», որը կենտրոնանում է լուսանկարների վրա Սուրբ Ջոզեֆ համալսարանի Արևելագիտության գրադարանի լուսանկարչական արխիվներից:
  • Այսօր, ի շնորհիվ այս աշխատանքների, հնարավոր է իսկապես հասկանալ մարդու հիշողության կարևորությունը: Հայոց Ցեղասպանությունը չի կարող խորտակվել լռության մեջ: Դիտարվեստը պետք է առանցքային դեր ունենա հիշողության փոխանցման հարցում:

Ուշադրությանն արժանի

2015 թվականի ապրիլի 24-ին նշվում է Հայոց Ցեղասպանության հարյուրամյակը: Այդ օրը 1915 թվականին մոտավորապես յոթ հարյուր պոլսահայեր սպանվել են երիտթուրքերի կողմից՝ մի ազգայնական քաղաքական շարժման, որը ցանկանում էր, որ Օսմանյան կայսրությունը դառնա մի երկիր սահմանադրական կառավարությամբ: Այս սարսափելի պահերը խթան հանդիսացան այն դեպքերի, որոնք կոչում ենք Հայոց Ցեղասպանություն, որը բռնությամբ վերջ դրեց մոտ 1,3 միլիոն մարդու կյանքի:

Քսաներորդ դարը սկսվեց մարդկության դեմ այս խայտառակ հանցագործությամբ, որը Հոլոքոստից քսան հինգ տարի առաջ էր: Նույնիսկ այսօր, սակայն, առկա է ուժեղ ժխտում և անհավատություն հայերի կոտորածի վերաբերյալ: Թուրքիան երբեք պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց Ցեղասպանությունը և անընդհատ ջանքեր է գործադրում նվազեցնելու ողբերգության չափը՝ նվազեցնելով ընդհանուր զոհերի թիվը կամայական և տեսանելի ձևով:

Ոչ մի կասկած, որ նման անարդարության պատմությունը պետք է լինի հիշողության կենտրոնում՝ հասարակական-քաղաքական ու գեղարվեստական ​​պատճառներով: Չկան շատ կինեմատոգրաֆիական աշխատանքներ այս թեմայով: Դրանցից առավել կարևորն են Կանադայից Ատոմ Էգոյանի (ծնվել է Կահիրեում, Եգիպտոս, հայ ընտանիքում) «Արարատը» (2002), Պաոլո և Վիտորիո Տավիանիների «La Masseria delle allodole» (2007) և թուրք-գերմանական ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքինի «The Cut» 2014 թվականի ֆիլմը:

Լուսանկարչական ցուցահանդեսը Միլանում, որը տեղի է ունեցել մոտ 20 տարի առաջ Civico Museo Archeologico-ում, ցուցադրել էր ութ պատկերներ՝ վերցված գերմանական լուսանկարիչ Արմին Վեգներից (ու այլոցից) 1915-ից մինչև 1916 թվականները, այն ժամանակ, որի ընթացքում հայերի տեղահանումն ու ջարդերի ենթարկումը հասնում է գագաթնակետին:

Այսօր, ի հիշատակ այդ հանցագործության հարյուրամյակի Բելգիայում Musée de la Photographie di Charleroi կազմակերպել է, Պողոսյան հիմնադրամի ու Բեյրութի Սուրբ Ջոզեֆ համալսարանի հետ համատեղ, չափազանց հետաքրքիր խորագրով ցուցահանդես «Les arméniens – Images d’un destin 1906 – 1939 (Հայերը-Ճակատագրի պատկերները 1906-1939 թթ.)», որը կենտրոնանում է լուսանկարների վրա Սուրբ Ջոզեֆ համալսարանի Արևելագիտության գրադարանի լուսանկարչական արխիվներից:

Լուսանկարները արվել են ճիզվիտ միսիոներների կողմից, այդ թվում Անտուան ​​Պոյդեբարդի և Գիյոմ դե Ժերֆանյոնի, ավելի երկար ժամանակահատվածում, որը կարևորում է դրամատիկ այն հետևանքները, որ հետապնդումները ունեցան հայ ազգաբնակչության նկատմամբ՝ նույնիսկ նախքան 1915 թվականը: Ցուցահանդեսը նաև ցույց է տալիս գործեր, որոնք նկարագրում են այն վայրերը, գյուղերը և քաղաքները, որտեղ հայեր էին ապրում:

Անկախ նրանից, թե սրանք գյուղեր էին լեռնային շրջանում կամ թաղամասեր թուրքական քաղաքներում (օրինակ Ադանա) դիտողը զգում է համայնքի տեղական պատմությունը և ավանդույթները ականատեսի նման, որոնք գազանաբար վերացվեցին և արմատախիլ արվեցին:

Պարզ, լուրջ արժանապատվությունը մի քանի շատ երիտասարդ ուսանողների Թոկատ քաղաքից, որը լուսանկարել էր Անտուան ​​Պոյդեբարդը, դրված է ընդդեմ որբերի հսկայական զանգվածի, նկարված Տարսոյում՝ Ադանայի 1909 թվականի ջարդերին հաջորդած: Ավելի ուշ ցուցահանդեսում պատկերված  մի կոշիկ փայլացնող մարդ հակադրվում է երիտասարդ, հպարտ չերքեզական կնոջը, ով նայում է տեսախցիկի մեջ՝ կարծես անմիջականորեն շփվելով դիտողի հետ:

Այսօր, ի շնորհիվ այս աշխատանքների, հնարավոր է իսկապես հասկանալ մարդու հիշողության կարևորությունը: Հայոց Ցեղասպանությունը չի կարող խորտակվել լռության մեջ: Դիտարվեստը պետք է առանցքային դեր ունենա հիշողության փոխանցման հարցում, հատկապես երիտասարդ սերունդներին, քանի որ նրանք պետք է տարածեն գլոբալ պատկերացումը Հոլոքոստի մասին: Այս առումով լուսանկարչությունը և կինոն կարող են օգնել առաջ շարժվելու, որը չափազանց կարևոր գործընթաց է, և որը մենք կարող ենք սահմանել, որպես անցյալի ակտուալացում:

Մի գործընթաց, որը փոխանցում է հիշողությունը ողբերգության մասին զուտ պատմական, թանգարանին արժանի առարկայի խորը վերլուծությամբ մասնագիտացված գիտնականներին՝ հեռու մնացած մեզանից եւ մոռացության դատապարտված դեպքերի մասին՝ մեր օրերի դրամատիկ մի երևույթի: Այն պետք է դառնա մեր ընդհանուր հիշողության մաս: Եվ որպես այդպիսին, չի կարող և չպետք է ջնջվի ու մոռացվի:

Այս հոդվածը ի սկզբանե հրատարակվել է HuffPost-ը Իտալիայում և թարգմանվել անգլերեն:

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

Write a comment