Ասիայի հայերի պատմությունների վերականգնում

Ասիայի հայերի պատմությունների վերականգնում

Հոդվածի առանցքում

  • Մեծ Բրիտանիայում գտնվող ընտանեկան պատմության հետազոտող Լիզ Չաթերը 2000 թվականից աշխատում է Հարավային Ասիայում հայկական համայնքների վրա: Ներկայում նա աշխատում է Արմանիտոլայի Սուրբ Հարություն հայկական եկեղեցու հետ `Բանգլադեշի հայկական ժառանգության ծրագրի շուրջ, որի նպատակն է ուսումնասիրել «Բանգլադեշի և Հնդկաստանի հայկական համայնքների պատմությունը հիմնման պահից սկսած»: Մոյուղ Մահտաբիին էլեկտրոնային փոստով տված հարցազրույցում նա խոսում է իր սեփական ժառանգության մասին, որը դրդեց նրան հետազոտական աշխատանքներ ծավալել անցյալի և ներկա նախագծերի շուրջ:

Ուշադրությանն արժանի

 

Մեծ Բրիտանիայում գտնվող ընտանեկան պատմության հետազոտող Լիզ Չաթերը 2000 թվականից աշխատում է Հարավային Ասիայում հայկական համայնքների վրա: Ներկայում նա աշխատում է Արմանիտոլայի Սուրբ Հարություն հայկական եկեղեցու հետ `Բանգլադեշի հայկական ժառանգության ծրագրի շուրջ, որի նպատակն է ուսումնասիրել «Բանգլադեշի և Հնդկաստանի հայկական համայնքների պատմությունը հիմնման պահից սկսած»: Մոյուղ Մահտաբիին էլեկտրոնային փոստով տված հարցազրույցում նա խոսում է իր սեփական ժառանգության մասին, որը դրդեց նրան հետազոտական աշխատանքներ ծավալել անցյալի և ներկա նախագծերի շուրջ:

Ինչպե՞ս պատահեց, որ սկսեցիք հետաքրքրվել Ասիայում 16-րդ, 17-րդ և 18-րդ դարերի հայ համայնքներով:

Ասիայում հայկական ծագումնաբանության նկատմամբ իմ հետաքրքրությունը սկսվեց Հնդկաստանում և Դաքայում [Դակայում] իմ ընտանեկան պատմության պատճառով: Մեծ Բրիտանիայում շատ մարդկանց նման, ես հետաքրքրված էի իմ ընտանիքի անցյալով, բայց իրականում շատ քիչ գիտեի իմ ընտանիքի մասին: Հայրս շատ բան չէր խոսում Հնդկաստանում իր մանկությունից: Նրա եղբայրը սպանվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում 17 տարեկանում: Նրանց հայրը նույնպես մահացել է 1940-ականներին, և ես շատ երիտասարդ էի, երբ նրանց մայրը մահացավ, ուստի պարզապես չգիտեի, թե ով կարող է ինձ պատմել Հնդկաստանի կապի մասին: Մայրս ինձ մի փոքրիկ տեղեկատվություն տվեց, որից հետո ես Լոնդոնում այցելեցի բրիտանական գրադարան՝ տեսնելու, թե ինչ կարող եմ գտնել: Շուտով հասկացա, որ Հնդկաստանում Chater անունով շատ մարդիկ կան, և ես որոշեցի, որ օգտակար կլինի փորձել և գրել բոլորին արխիվներում իմ ազգանունը՝ կառուցելու ավելի մեծ պատկեր: Դեռ վաղուց ես հայտնաբերեցի Կալկաթայում և Դակկայում իմ Chater ազգանունի հետքերը:

Բնականաբար իմ հետազոտությունները հանգեցրին հայկական անունների ավելի լայն հավաքագրմանը: Այն ինձ անակնկալի բերեց, որ ժամանակին (մոտ 2000 թ.) համացանցում դրա մասին շատ քիչ ինֆորմացիա կար, որը կապված էր հայկական արմատների հետ: Ինքս ցանկանում էի բերել հայ ընտանիքի ներկայությունը Հնդկաստանում ավելի մատչելի վայր, օգնել մյուսներին, ովքեր կարող են նաև որոնել իրենց հայկական կապերը Հնդկաստանում: Ես ստեղծել եմ իմ կայքը (www.chater-genealogy.com) և սկսեցի ընտանեկան պատմության համընդհանուր տեղեկություններ տրամադրել: Իհարկե, երբ դուք ուսումնասիրում եք, դուք սկսում եք հին ժամանակներից: Իմ հարցումները ինձ հասցրեցին 20-րդ դարի սկզբից մինչև 19-րդ և նույնիսկ ավելի վաղ `մինչև ուշ 18-րդ դարերն և դրանից հետո: Հետագայում ես ավելի շատ ներգրավվեցի հայ ընտանիքի պատմության մեջ, բայց մշտական հարցումները ավելի շատ հարցեր էին առաջացնում: Ես սկսեցի շատ ավելի խորը հետաքրքրություն առաջ բերել, Ասիայում հարազատ ընտանիքի պատմության հանդեպ: Ես արագ ճանաչեցի այն որպես Հնդկաստանի ծագումնաբանության պակաս հանրաճանաչ կողմերից մեկը: Միայն Հնդկաստանում հայերի և նրանց ընտանիքների վերաբերյալ ուսումնասիրություն կատարած մի քանի մարդկանց շնորհիվ, ինձ ավելի ոգեշնչեցին: Օգնում են մարդկանց հասկանալ սեփական անձնական պատմությունը, հատկապես, եթե այն պարունակում է հայկական կապ: Դա ինձ համար շատ կարևոր է:

Դուք նշում եք Դաքայի և Կալկաթայում ձեր ընտանեկան արմատները: Ովքե՞ր էին Chater ընտանիքի անդամներն այնտեղ:

Ասիայում բնակվող շատ հայերի պես, իմ ընտանեկան Chater ճյուղը Պարսկաստանից Հնդկաստան է տեղափոխվել: Ես շատ բախտավոր եմ, որ իմ ընտանիքի այս ճյուղը պահպանվել է գոյատևել է: Դրա մասին ամենակարևոր գրառումը Աբրահամ Մարտիրոսեի և Մագդալենե Չաթերի որդու `Առաքիել Չաթերի մասին է: Այն նշում է, որ նա ծնվել է 1832 թ. հոկտեմբերի 11-ին, ժամը 7: 00-ին երեքշաբթի Դաքքայում: Գրքում շարունակվում է արձանագրությունը, ըստ որի 1847 թ. հոկտեմբերի 4-ին Առաքիելն ամուսնացել է միսս Էլիզաբեթ Ֆլորենթինի հետ, և մահացել է նոյեմբերի 20-ին 1857 թ-ին, ժամը 18: 00-ին ուրբաթ օրը: Այն արձանագրում է նաև իրենց երեխաներին և այլ սերունդներին:

Այստեղ պատկերված է, որ Առաքելի և Էլիզաբեթի առաջին երեխայի ծնունդը՝ 1853 թ. մայիսի 13-ին, ում անունը Մագդալենե է: Երկրորդ երեխան՝ Էլիզաբեթը, ծնվել է 1856 թ. փետրվարի 2-ին շաբաթ օրը և ցավալիորեն մահացել է 1880 թվականի հոկտեմբերի 5-ին, թեև դրա մասին այստեղ գրված չէ:

Մինչ Բանգլադեշի «Հայկական ժառանգություն» նախագծին աջակցելը, ինչն ինձ անձամբ էր հետաքրքրել, մասնակցեցի եկեղեցու գրանցամատյանները թարգմանելու գործընթացին: Դրանք շուտով վերջնականապես կտեղադրվեն եկեղեցու կայքում: Այնուամենայնիվ, պետք է հիշել այն, որ Դաքայի եկեղեցու գրանցամատյանները բնօրինակներն չեն: Դրանք, կարծես, վաղուց անհետացել են, իսկ այն գրանցման մատյանները, որոնց հետ աշխատում ենք ավելի ուշ օրինակներն են՝ հավանաբար գրված են 1950-ական կամ 1960-ական թվականներին: Այնուամենայնիվ, դրանք թարգմանվելով անգլերենով, ես կարողացա այդ գրառումներից գրել իմ ընտանիքի պատմությունը:

Առաքիելը դարձավ Արարա, Իմմենսինգհ և Դինայպեորում դատավորի գրասենյակի քարտուղար: Նրա տասնյոթ երեխայից մեկը իմ մեծ պապ Աբրահամն էր, ով 10 տարի աշխատել էր Պորտ Բլերում, այնուհետև, Կալկաթայում, Պաթնայում և Բանկիպորում: Աբրահամը շարունակեց իր սերունդը՝ ուեննալով տասներեք որդի, որոնցից ոմանք սակայն մահացն մանուկ տարիքում:

Ես գտա գրառումներ Բրիտանական գրադարանում, որոնք անգնահատելի են իմ անձնական հետազոտության համար: Բացի մկրտությունից, ամուսնությունից և թաղման մասին տեղեկույունից, կան բազմաթիվ այլ գրառումներ, որոնք նախատեսված են խորհրդատվության համար: Օրինակ, զինվորական թերթերը կամ գույքի գույքագրումը, դիրեկտորիաները, թերթերը, Արևելյան Հնդկաստանի գրառումները, անձնական փաստաթղթերը, խորհրդարանական և գանձապետական ​​փաստաթղթերը, ծովային դեպարտամենտի գրառումները, ինչպիսիք են նավերի ամսագրերը և տեղեկամատյանները, հեռագրերը, հետախուզական և գաղտնի գրառումները և այլն:

Նախկինում դուք աշխատել եք Դաքայի հայկական եկեղեցում գերեզմանների տոհմաբանության վրա: Կարող եք պատմել այդ ծրագրի մասին:

Ես մի քանի անգամ այցելել եմ Հնդկաստան, մասնավորապես Կալկաթա և յուրաքանչյուր այցելության ընթացքում ես շատ լուսանկարներ հավաքեցի, քանի որ շատ հայկական գերեզմաններ և տապանաքարեր կան այնտեղ: Տուն վերադառնալիս ես անգլերեն տառերով դրանք բեռնեցի իմ կայքը: Ես ցավոք չեմ խոսում կամ կարդում հայերենը, բայց ես բախտավոր էի, որ հանդիպեցի Կալկաթայում հայ ուսանողի, ով ինձ հետ կիսվեց պատմությամբ և իր օգնությամբ, ինչպես նաև, հայ ուսուցիչներից մեկի օգնությամբ և մի շարք այլ մարդկկանց, այդ թվում `պրոֆեսոր Սեբու Ասլանյանի, վերծանեցի այս լեզվով գրված տապանաքարերը, որոնք ևս պարունակում են հարուստ պատմական տվյալներ: Երբ ես առաջընթաց արձանագրել Հնդկաստանի հայկական գերեզմանաքարերի վրա գրառումների հետ կապված հարցում, ես ուշադրություն դարձրեցի Դաքայում եղած տապանաքարերի վրա: Ուստի լուսանկարիչ վարձեցի `հայոց եկեղեցու գերեզմանատանը բոլոր քարերը լուսանկարելու համար և ևս մեկ անգամ այդ մարդկանց օգնությամբ վերծանեցի ու թարգմանեցի տապանաքարերի վրայի հայերենով գրվածքները: Այս առումով անգնահատելի էր Շնորհալի Գրիգոր Մաքսուդյանի օգնությունը:

Ասիայի հայկական համայնքն ունի շատ հարուստ պատմություն. Այդ տապանաքարերի գրվածքները օգնեցին վերհանել շատ մահացածների կյանքի պատմությունները, որոնք կարծես արդեն կորցված էին և մոռացված: Եթե ​​ես կարողանամ նպաստել Ասիայում հայկական ներկայության պահպանմանը, ուրեմն շատ ուրախ կլինեմ դրանով իմ համեստ ներդրումը ունենալ այս գործին:

2005 թ-ին Կալկաթա կատարած այցի ժամանակ ինձ բախտ վիճակվեց թույլտվություն ստանալ մուտք գործել Նազարեթի հայկական Սբ. Եկեղեցու բազմաթիվ մկրտությունից, ամուսնությունից և գերեզմանոցներից մեկը: Ես կարողացել եմ լուսանկարել վաղ մկրտության գրանցման գրառումները 1793-1859 թվականների միջև: Անշուշտ, հայերենով էր գրված, և ես կրկին ստիպված էի օգնույուն խնդրել թարգմանելու համար: Այս գործընթացը տևեց մոտ երկու տարի, և ես շատ ուրախ էի իմ բոլոր աշխատանքները հանձնել վերջում Բրիտանա-հնդկական ընտանիքների միությանը (www.fibis.org)

Ինչի՞ վրա եք աշխատում այս պահին: Ինչպե՞ս է առաջ գնում Դաքայի եկեղեցու հետ կապված նախագիծը:

Ներկայումս Բանգլադեշի հայկական ժառանգության ծրագիրն է իմ ուշադրության կենտրոնում: Վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում մենք կոչ ենք արել բոլոր նրանց, ովքեր կարող են ընտանեկան կապեր ունենալ Դաքայի հայ համայնքի հետ եկեղեցու պատմության ընթացքում, տեղեկություն տրամադրել: Հաշվի առնելով համայնքի թիվը, ես շատ գոհ եմ արձագանքներից և ներդրումներից: Մեզ հնարավորություն է տրվել օգտվելու անձնական ընտանիքի արխիվներից, որոնք պարունակում են հարուստ առևտրային փաստաթղթեր, լուսանկարներ և պատմություններ:

Ամբողջովին անսպասելի կողմնակի պատմություններ ի հայտ եկան, որոնցից են հայ երաժիշտ Ռուբեն Կարախանյանի մասին պատմությունը: 1935 թ. Ռուբենը գտնվում էր Կալկաթայում, տեղի հայ համայնքում: Ճանապարհորդել էր դեպի Դաքա և ելույթ ունեցել եկեղեցում. հայկական համայնքը մեծ բավականություն էր ստացել նրա ելույթից:

Թվում է, թե այդ թեմայով շատ բան կա, որ մենք կարող ենք իմանալ մեր միասնական անցյալի մասին: Արդյոք կա բավականաչափ հետազոտություն այս հարցում:

Ես չեմ հանդիպել մի հայի, որը չունի իր ընտանեկան որևէ մի պատմություն, բայց շատ պատմություններ կորցվել ու մոռացվել են: Մենք բոլորս պարտավոր ենք պահպանել և արձանագրել դրանք, ինչպես նաև օգնել վերծանել անցած պատմությունները: Մենք բախտավոր ենք, որ  ունենք հայ գիտնականներ, ովքեր իրենց կարիերան նվիրել են հենց այս գործին:

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

 

Write a comment