Զեկույցը արձանագրում է Ադրբեջանի անկլավում հայկական նեքրոպոլիսի ոչնչացման մասին

Զեկույցը արձանագրում է Ադրբեջանի անկլավում հայկական նեքրոպոլիսի ոչնչացման մասին

Հոդվածի առանցքում

  • Ադրբեջանական իշխանությունները ժխտում են Նախիջևանում բացառիկ եկեղեցիների, հուշարձանների տապանաքարերի ոչնչացման փաստը՝ ասելով, որ տարածաշրջանում հայկական ներկայության նման վկայությունները «երբեք գոյություն չեն ունեցել»: Դրա մասին վկայում է Սիմոն Մաղաքյանի և Սառա Փիկմանի Hyperallergic արվեստի ամսագրում հրապարակումը: Այնուամենայնիվ, գրությունները, ականատեսների վկայությունները, ձայնագրությունները, լուսանկարները արբանյակային նկարներն այլ պատկեր են արտացոլում:

Ուշադրությանն արժանի

 

Նախիջանում աշխարհի խոշորագույն միջնադարյան հայկական գերեզմանոցը 2005 թ-ին ոչնչացվել է, ասում են հետազոտողները:

Ադրբեջանական իշխանությունները ժխտում են Նախիջևանում բացառիկ եկեղեցիների, հուշարձանների տապանաքարերի ոչնչացման փաստը՝ ասելով, որ տարածաշրջանում հայկական ներկայության նման վկայությունները «երբեք գոյություն չեն ունեցել»: Դրա մասին վկայում է Սիմոն Մաղաքյանի և Սառա Փիկմանի Hyperallergic արվեստի ամսագրում հրապարակումը:

Այնուամենայնիվ, գրությունները, ականատեսների վկայությունները, ձայնագրությունները, լուսանկարները արբանյակային նկարներն այլ պատկեր են արտացոլում:

Դենվերից քաղաքական վերլուծաբան Մաղաքյանի ու Pickman- ի կողմից պատրաստված կարճամետրաժ ֆիլմի համաձայն ` ամենամեծ ավերածությունները եղել են Ջուղայի գերեզմանատանը, որը պարունակում էր մինչ 10 հազար հայ տապանաքարեր, հայտնի որպես խաչքար, որոնցից ոմանք ավելի քան 1500 տարեկան են:

Տեղացիները ստիպված էին հեռանալ 17-րդ դարում Պարսկաստանի շահի պարտադրանքով, սակայն խաչքարերի մեծ մասը գոյատեց մինչ 20-րդ դարի սկիզբը, ըստ «Արաքսի նոր արցունքները» ֆիլմի : Այնուամենայնիվ, նրանց թիվը 1998 թ.-ին նվազել է մինչև 2000-ի, հիմնականում, քանի որ նրանցից ոմանք օգտագործվել են տարածաշրջանում նախագծերի կառուցման համար:

Վերջնական հարվածը տեղի ունեցավ 2005 թ. դեկտեմբերին, երբ հյուսիսային Իրանի հայկական եկեղեցու առաջնորդը `եպիսկոպոս Նշան Տոպուզյանը, նկարահանեց, թե ինչպես ադրբեջանական զինված ուժերը Իրանի սահմանին ոչնչացնում են մնացած խաչքարները՝ դրանք ջարդելուց հետո գցելով Արաքս գետը:

Պաշտոնական ադրբեջանական վարկածն այն է, որ հայերը երբեք չեն ապրել այդ տարածաշրջանում,  իշխանություններն արգելել են այդ տարածքում որևէ միջազգային ստուգում: Սակայն 2003 – 2009 թվականներին արված արբանյակային լուսանկարները, որոնք ներկայացվել են ֆիլմի մեջ, ցույց են տվել, որ տարածքը տարբեր տարիներին այլ տեսք է ունեցել: 2003 թ. փոքր կառույցները սփռված էին այդտեղի լանդշաֆտով, որը, սակայն, ամբողջովին դատարկված է 2009 թվականին:

 

Այդ եզրակացությունն հիմնավորվել է տեղական հետազոտող Արգամ Այվազյանի լուսանկարչական ապացույցներով շոտլանդացի Սթիվեն Սիմի, որը 1980-ական թվականներից ի վեր ավելի քան 35 տարի այցելել է այդ տարածք: Այվազյանի 2008 թ. հրատարակած «Նախիջանի հուշարձանների հանրագիտարան» -ում նշում է Նախիջևանում 89 հայ եկեղեցիների, 5,440 խաչքարերի  1964-ից 1987 թթ. 22 հազար տապանաքարերի գոյության մասին:

Այս թեմայով վերջին հոդվածում The Guardian- ը նշում է, որ Ադրբեջանի կառավարությունը որևէ կերպ չի կարող մեկնաբանել այս մեղադրանքները, այդ թվում, այս հոդվածի համար:

Նախիջանն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հանդես եկավ որպես Խորհրդային Ադրբեջանում ինքնավար մարզ, որից հայ համայնքը աստիճանաբար հեռացավ 20-րդ դարում:

Ներկայումս Հայաստանի  Ադրբեջանի հակամարտության կենտրոնում է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքը, որը միջազգայնորեն ճանաչված է որպես Ադրբեջանի մաս, բայց հայ մեծամասնություն  դե ֆակտո անկախ կառավարություն ունի: Երկու նախկին խորհրդային հանրապետությունների միջև արյունալի պատերազմ է տեղի ունեցել այս տարածքի համար:

Այվազյանը, ում արգելված է Նախիջան այցելե, ասել է Hyperallerergic- ին, որ Նախիջանի հայկական անցյալը նավթով հարուստ ադրբեջանական կողմը գործում է ավելի դաժան, քան ISIS- ը, սակայն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն  շատ արմտյան կառույցներ չեն արձագանքում և հուշարձանների մասին միակ հիշատակը նրա լուսանկարներն են:

Ադրբեջանում մարդու իրավունքների վերաբերյալ արձանագրությունները հակասում են արևմտյան պատկերացումներին: 2015 թ-ին ֆրանսիական հեռուստաընկերության կողմից արված վավերագրական ֆիլմի պրեմիերան ցույց տվեց, է Ադրբեջանի առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիայի հարցազրույցը Փարիզում անցկացվող «Ադրբեջան, հանդուրժողականության երկիր» ցուցահանդեսի բացմանը: Հարցին, թե արդյոք Ադրբեջանը իսկապես «հանդուրժողականության երկիր» է,  ինչպես է այն պիտակով համապատասխանում մարդու իրավունքների պաշտպան Լեյլա Յունուսի  Խադիջա Իսմայիլովայի այն ժամանակվա ազատազրկմանը, Ալիան ասել է, որ Լուսեթին «ճիշտ տեղեկատվություն ստանալ»  հարցը թողել է առանց որէ մեկնաբանության:

Հոդվածի բնօրինակն այստեղ

 

 

Write a comment