Իրանը և Ադրբեջանը վերջին 40 տարվա մեջ առաջին անգամ ամրապնդում են կապերը

Իրանը և Ադրբեջանը վերջին 40 տարվա մեջ առաջին անգամ ամրապնդում են կապերը

Հոդվածի առանցքում

  • Իրանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ Մոհամմադ Բաղերն անցած շաբաթ երկօրյա այցով եղավ Բաքվում և հանդիպեց Ադրբեջանի նախագահի հետ: Սա 2018-ի դեկտեմբերից Բաքու կատարվող իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների երրորդ այցն է, որը կարծես թե ազդարարում է իրանա-ադրբեջանական հարաբերություններում նոր փուլ: Բաղերը հանդիպել է մի շարք ադրբեջանական պաշտոնյաների հետ և ստորագրել բազմաթիվ երկկողմ համաձայնագրեր: 1991 թ. Ադրբեջանի անկախացումից ի վեր առաջին անգամ է, որ Իրանի ամենաբարձր ռազմական պաշտոնյաները այցելել են Բաքու:

Ուշադրությանն արժանի

2019 թ-ին Իրանը զբաղվում է կապերի ամրապնդմամբ մի երկրի հետ, որի հետ հաճախ հակասությունների մեջ է եղել: Դա Ադրբեջանն է, որը Հայաստանի հետ հակամարտության մեջ է:

 

Իրանի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ Մոհամմադ Բաղերն անցած շաբաթ երկօրյա այցով եղավ Բաքվում և հանդիպեց Ադրբեջանի նախագահի հետ: Սա 2018-ի դեկտեմբերից Բաքու կատարվող իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների երրորդ այցն է, որը կարծես թե ազդարարում է իրանա-ադրբեջանական հարաբերություններում նոր փուլ:

 

Բաղերը հանդիպել է մի շարք ադրբեջանական պաշտոնյաների հետ և ստորագրել բազմաթիվ երկկողմ համաձայնագրեր: 1991 թ. Ադրբեջանի անկախացումից ի վեր առաջին անգամ է, որ Իրանի ամենաբարձր ռազմական պաշտոնյաները այցելել են Բաքու:

 

Բաղերը հանդիպել է Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ադրբեջանի Ազգային ժողովի խոսնակ Օքթայ Ասադովի հետ: Երկու երկրների միջև բազմաթիվ համաձայնագրեր են ստորագրվել ռազմական և անվտանգության համագործակցության ամրապնդման և պետությունների միջև առևտուրը մեծացնելու հարցում:

 

Ավելի վաղ, 2018 թ. դեկտեմբերին, Իրանի հետախուզության նախարարը և հաղորդակցության նախարարը այցելեցին Բաքու և հանդիպեցին ադրբեջանցի պաշտոնյաների հետ: Ասադովը նաև այցելել է Թեհրան և հանդիպել նախագահ Հասան Ռոհանիին 2018 թվականի դեկտեմբերի վերջին:

 

Երկու երկրների միջև պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել ընդլայնել երկկողմ հարաբերությունները, ամրապնդել ռազմական և անվտանգության համագործակցությունը, բարձրացնել առևտուրը և փոխադարձաբար աշխատել Հյուսիս-Հարավ միջանցքն ավարտին հասցնելու համար, որը նպատակ ունի ընդլայնել տարածաշրջանային առևտուրը նավով, երկաթուղով և ճանապարհով: Բաղերը նաև վերահաստատեց իրանական կառավարության անունից Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը` նշելով, որ Իրանը միշտ Ադրբեջանի հետ է կանգնած Հայաստանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում:

 

Երկու հարևանների միջև դիվանագիտական ​​երկխոսությունը, կարծես, աճում է, մասնավորապես, 2018 թվականի օգոստոսին Կասպից ծովի համաձայնագրի կնքումից հետո, որը հստակեցրեց պետությունների միջև ծովի սեփականության իրավունքը:

 

Երկու երկրները, ինչպես նաև պաշտոնյաները, բազմիցս ընդգծել են, որ ունեն հզոր կրոնական, մշակութային և լեզվական կապեր, և Իրանի և Ադրբեջանի միջև ընդհանուր սահմանը տարածաշրջանում ամենավտանգներից մեկն է:

 

Ապահով իրանական սահմանը Ադրբեջանի հետ է

 

Իրանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ընդհանուր սահմանը նախկին խորհրդային-իրանական սահմանն է, որը Իրանի համար ամենավտանգն է:

 

Թուրքալեզու իրանցիները բնակեցված Իրանի և Ադրբեջանի միջև սահմանային գոտին սկսում է թուրքական սահմանից և անցնում դեպի Կասպից ծով, Արաս գետը: Իրանական մյուս սահմանները խնդրահարույց են, օրինակ, Իրաքն ու Աֆղանստանը, ուր ընթանում են պատերազմներ, և ԱՄՆ-ի հետ ընդհարվող Պարսից ծոցը:

 

Անվտանգ սահմանը թույլ տվեց, որ Իրանն ու Ադրբեջանը Արաս գետի վրա կառուցեն մի շարք միասնական ջրամբարներ և էլեկտրակայաններ, որոնք օգուտ են տալիս երկու երկրներին:

 

Հարաբերական կայունություն

 

Ադրբեջանը Կովկասի ամենակայուն երկիրն է և ավելի հուսալի գործընկեր, եթե համեմատենք Հայաստանի և Վրաստանի հետ: Թեև Վրաստանն իրանցիների համար հայտնի բիզնես և հանգստի վայր է, սակայն վրացական իշխանությունները որոշ տեղեկույունների համաձայն տեղահանել են բազմաթիվ իրանցի քաղաքացիների, չնայած մուտքի ազատ արտոնագրի: Բացի այդ իրանական բիզնեսի նկատմամբ ֆինանսական սահմանափակումներ են կիրառվել:

 

2018 թ. հայկական «թավշյա հեղափոխությունը» որը ողջունել են արևմտյան երկրները, կարծես թե, մեծ մտահոգության առիթ է տվել Իրանի ներկայացուցիչներին:

 

Նոր գործընկեր Իրանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի տարածաշրջանային դաշինքում

 

Իրանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների ամրապնդման մեկ այլ պատճառներից է Ադրբեջանի ռազմավարական դիրքը, որը Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Իրանի համար հանդիսանում է կամուրջ:

 

Իրանը, Ռուսաստանը և Թուրքիան, որպես տարածաշրջանում նոր դաշնակիցներ, չունեն ուղղակի կապ միմյանց հետ: Կարելի է մեկնաբանել Իրանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հերթական եռակողմ հանդիպումները, ինչպես նաև իրանական, ռուսական և ադրբեջանական պաշտոնյաների միջև երկխոսույունը, որպես տարածքային ուժերի միասնականույունը կապող ցամաքային մի միջանցք ստեղծելու քայլեր:

 

Այս գործընկերության դիմաց Ադրբեջանը հուսով է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունում տարածաշրջանային ուժերը աջակցություն կցուցաբերեն ու վերջնական արդյունքում կվերականգնվեն իր օկուպացված տարածքները: Սիրիայում խաղաղության հաստատման հարցում իրենց հաջողությունների հասնելուց հետո, հավանական է նաև, որ թուրք-իրանական-ռուսական դաշինքը, ի վերջո, կխախտի Կովկասում տասնամյակներ շարունակվող հակամարտությունը `փորձելով ավելի լավ լուծումներ գտնել, քան Մինսկի խումբը:

 

Հյուսիսհարավ միջանցք

 

Քանի որ իրանական ծովային գործունեությունը ԱՄՆ պատժամիջոցների հիմնական թիրախներից մեկն է, Իրանի կառավարությունը այլընտրանք է փնտրում `ճնշումը սեղմելու և պատժամիջոցները շրջանցելու համար: Հյուսիս-հարավ միջանցքը, կարծես, իրանական ծովային առևտրի համար հնարավոր այլընտրանք է:

 

Ադրբեջանը հանդիսանում է այս տրանզիտային ճանապարհի երկրներից մեկը, որը, ի վերջո, Հնդկաստանին կապելու է Ռուսաստանին: Չնայած այս միջանցքի մեծ հատվածը անցնում է իրանական տարածքներով, Ադրբեջանի փոխգործակցությունը նույնպես կարևոր է դրա համար:

 

Արդյունք

 

Իրանի և Ադրբեջանի միջև վերջին դիվանագիտական զարգացումները նոր փուլ է բացել Բաղերիի Բաքու կատարած այցից և ադրբեջանական պաշտոնյաների հետ ունեցած հանդիպումներից հետո:

 

Քանի որ Բաղերին ամենաբարձր ռազմական պաշտոնյան է, որը Բաքու է այցելել Ադրբեջանի անկախությունից ի վեր, Իրանը կարծես թե ձգտում է ամրապնդել իր հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ `ԱՄՆ պատժամիջոցների պատճառով աճող ճնշման պայմաններում:

 

Իրանական և ադրբեջանական իշխանությունները կարծես թե տեղյակ են ապագայում իրենց այնպիսի դերակատարության մասին, որը երկուստեք հետաքրքրություն կունենա փոխհարաբերությունների ընդլայնման առումով:

 

Հոդվածի բնօրինակն՝ այստեղ

Write a comment